4 Eylül 2014

AYDIN TOPLANTISI

Büyük Menderes Platformu, Aydın Ticaret Borsası ve Aydın Sanayi Odası ile Aydın'da Toplandı.

Aydın Ticaret Borsası ev sahipliğinde, Büyük Menderes Platformu Üyeleri, Aydın Sanayi Odası ve Aydınlı İşadamlarının da katılımıyla yapılan toplantıda, Aydın için yeni açılımlar hakkında fikir alışverişi yapıldı.

Aydın Ticaret Borsası Başkanı Adnan Bosnalı, Aydın’ın sorunları üzerinde durularak, bir an önce rehavetten kurtulmak gerektiğine dikkat çekerek, “Aydın’ın tarımsal potansiyeli bölgeye yön verebilecek nitelikte. Aydınlı bürokratların katılımıyla Aydın’da sorun yaşadığımız konular üzerinde fikir alışverişinde bulunarak, çözüm üretmek üzere de gerekli mercilere başvuracağız. Ayrıca görüşülen konuların da takipçisi olacağız” dedi.

Toplantıda Büyük Menderes Platformu üyelerinden, Ekonomi Bakanlığı Daire Başkanı Mehmet Ekizoğlu, "Devlet Teşvikleri: Aydın için Yeni Fikirler Çıkabilir mi?", Rekabet Başuzmanı Hilmi Bolatoğlu, "Rekabet Uygulamaları ve Aydın'a Yansımaları", Hava Trafik Kontrolörü İbrahim Ayvazoğlu ise, "Aydın Çıldır Havaalanı ve Aydın İçin Geleceği" başlıklı sunumlarını gerçekleştirdi.

AYDIN, YATIRIMCI ÇEKME KONUSUNDA DEZAVANTAJLI

Toplantıda, görüşülen konular ve yapılması gerekenler konusunda karşılıklı bilgi alışverişinde bulunuldu. Aydın Ticaret Borsası Başkanı Bosnalı, Aydın Sanayi Odası Başkanı Mehmet Yunus Şahin, Aydın Ticaret Borsası Meclis Başkanı Bahri Erdel, Meclis ve Yönetim Kurulu Üyelerinin soru ve yorumlarıyla geçen değerlendirmeler sonunda, şu konular öne çıktı:

“- Aydın ekonomisinin geleceği yönünden kritik önem taşıyan hususların başında, yatırım teşviklerinde Aydın'ın ikinci bölge olması nedeniyle daha az avantajlı konumda olması ve yatırımcı çekme konusunda çevre illerden geri kalması konusunda yapılabilecekler, 

- Aydın sanayi ve ticaret hayatının en önemli ihtiyaçlarından birisi olan fuar alanının devlet teşvikleri kapsamında yapılması ve Aydın ekonomisine kazandırılması.”

ÇILDIR HAVAALANI GÜNDEME GELDİ

Toplantıda Çıldır Havaalanı konusu da çeşitli yönleriyle ele alındı. Halen Türk Hava Yolları tarafından işletilen ve uçuş eğitimlerinde kullanılan Çıldır Havaalanı’nın, hava yolu taşımacılığına açılması ve Aydın'a direk seferlere imkan vermesi konusunda çalışma ve girişimlere devam edilmesi üzerinde anlaşıldı.

Aydın ticaret ve sanayi dünyasının yöneticileri ve iş adamları ile Ankara'daki Aydınlı Bürokratların oluşturduğu Büyük Menderes Platformu’nu bir araya getiren toplantıların daha geniş katılımlı etkinlikler ile devam edeceği bildirildi.

28 Ağustos 2014

NEW YORK TIMES MAKALESİ:

BÜYÜK BARAJLAR MALİYETİNE DEĞMİYOR
Çeviri: Seçil Önel


Barajların yoksul insanlar üzerindeki etkisi hususunda dünyanın önde gelen yöneticisi, THAYER SCUDDER, barajlar hakkındaki düşüncesini değiştirdi.



Büyük baraj projelerindeki danışman, Mr. Scudder, 58 yıllık kariyeri boyunca, uygun bir şekilde inşaa edilip yönetilen barajın sağladığı yoksulluk yardımının; onun neden olacağı sosyal ve çevresel zararlardan daha önemli olacağı konusundaki umudunu korumuştu. Şimdi, 84 yaşında, hem büyük barajların maliyetine değmediğini hem de şu an bir çoğu inşaa aşamasında olan barajların “çok tehlikeli çevresel ve sosyo-ekonomik sonuçlar doğuracağını” son e-postasında belirtmiştir.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsündeki emekli antropoloji profesörü Mr. Scudder, barajlara ilişkin kademeli olarak gerçekleşen hayal kırıklığını anlatıyor. İlk araştırmasına başladığı yıl olan 1956’da, şimdiki Zambia and Zimbabwe bölgesi olan Gwembe’de 57,000 Tongalı üzerindeki zorunlu yerleştirilmenin etkisini belgelerken, baraj taraftarı biri idi. Dünya Bankası tarihindeki en büyük borca dayalı inşaa edilen Kariba Barajı, Tongalıların, atalarının bulunduğu yerden Zambezi Nehri boyunca aşağı yönlü verimsiz araziye taşınmalarına neden olmuştur. O zamandan beri, Mr. Scudder, onların dağılmalarını takip ediyor.


Bir zamanlar bağlı ve kendi kendine yeten Tongalılar, geçici açlık, uçsuz bucaksız alkolizm ve devasa işsizlik yüzünden sıkıntı çektiler. Gelirden umudu kesmiş şekilde, bazıları yasadışı ilaç ekimine ve kaçakçılığa, fil avcılığına, belalı işlere ve fuhuşa başvurdular. Köylüler hala elektrikten yoksun.



Mr. Scudder’ın danışman olarak son dönemde ilgilendiği ve son hayalkırıklığına uğradığı iş, Laos’taki Nam Theun 2 Barajı. O ve iki akranı, projeyi destekledi. Çünkü, proje, projenin başlamasından önceki duruma göre insanları daha iyi konumda bırakacak şekilde, baraj yüzünden yer değiştirmelerine sebebiyet verecek programların sürdürülmesi için barajın fonlayıcılarına gereksinim gösteren bir proje idi. Ama, baraj 2010 yılında tamamlandı ve programın amaçları karşılanamadı. Bu arada, barajın 3 sahibi tüm sorumlulukları Laos yönetimine devretmeyi düşünüyordu- Mr. Scudder, “çok yakında” dedi bir röportajında… “Gelecek 20 ya da 30 yılda, hükümet 60 adet baraj inşaa etmek istiyor ve şu an, onun da bunların herhangi birinin çevresel ve sosyal etkileri hususunda ilgilenmek için yeterli kapasitesi bulunmuyor.” şeklinde sözlerini devam ettirdi.


Mr. Scudder, “Nam Theun 2 Barajı, geniş baraj inşaası işinin çok kompleks ve paha biçilemez değerdeki doğal kaynaklara çok zarar verici olduğu konusunda uzun dönemli şüphemi haklı çıkardı.” ifadesine yer verdi. Şimdi kendisi en önemli başarısının, bir barajı ilerletmek yerine durdurmak olduğunu düşünüyor: Mr. Scudder, dünyanın son büyük sulak alanlarından biri olan Botswana’nın Okavango Deltasına zarar verecek olan baraj yapımının önlenmesini sağlayan 1992’deki çalışmaya liderlik etti.

Mr. Scudder’ın revize edilmiş değerlendirmesiyle halka açılmasını biraz da, Mart ayında yayımlanan Oxford Üniversitesinin Enerji Politikası konusundaki hayret verici çalışmasında bulduğu doğrulama sağlamıştır. Atif Ansar, Bent Flyvbjerg, Alexander Budzier and Daniel Lunn’ın ortak çalışması, 1934 ve 2007 yılı arasında inşaa edilen 245 büyük barajın maliyet istatistiklerini ele alıyor. Neredeyse tamamen olumsuz, büyük sosyal ve çevresel etkiler dikkate alınmaksızın dahi; çalışmanın bulduğu sonuç şudur: “Büyük barajların gerçek inşaa maliyetleri, pozitif bir geri dönüş ortaya çıkarabilmek için oldukça yüksek.”

Sahiplerinin üç bilimadamı ve bir istatistikçiden oluştuğu çalışma, ortalama gerçek baraj maliyetinin inşaa öncesi tahminlerin neredeyse 2 katı olduğunu ve yol, demiryolu, köprü ve tünelin de dahil olduğu altyapı inşaatından çok daha uzun sürdüğünü ortaya koymakta. Ortalama olarak, baraj inşaatı 8.6 yıl almakta, tahmin edilenden %44 daha uzun- çok uzun sürmekte ve yetkili çevreler, büyük barajların “acil enerji krizlerini çözmekte etkisiz olduğunu” belirtmekteler.
Barajlar; baraj yapıcıları enflasyon ve para değerindeki düşmenin etkisini hafife aldıkça; bir sürü kalkınmakta olan ülkenin mali kaynaklarını tüketmektedir. Büyük barajları finanse eden fonlar, ev sahibi ülkelere borç olarak gelmekte.. Ancak, baraj gelirinin önemli bir kısmı yerli para biriminden gerçekleştirilen elektrik satışlarından gelmektedir. Genellikle olduğu gibi, yerli para dolar karşısında değer kaybettiği zaman, o borçların yükü de artmakta..

Bu dinamiğin gözardı edilmesinin bir nedeni de; daha önceki çalışmaların, Dünya Bankası gibi uluslararası borç veren kuruluşların borçlarını geri alıp almadıklarını -ki bir çok durumda, aldılar- dikkate alan ekonomik performansı değerlendirmiş olmalarıdır. Ancak, evsahibi ülkeler üzerinde söz konusu ekonomik etkinin zayıflatıcı bir etkisi bulunmakta. Baraj projeleri o kadar devasa ki 1980’li yıllardan başlayarak, baraj istilaları Türkiye, Brezilya, Meksika ve eski Yugoslavya’daki borç krizlerinin önemli unsurlarından biri olmuştur. Çalışmanın lider araştırıcısı, Mr. Flyvbjerg, “Birçok ülke için, ulusal ekonomi o kadar kırılgan ki sadece bir devasa baraj için gereken borç, ekonomiyi tamamen olumsuz etkileyebilir.” dedi.

Önemli noktanın altını çizebilmek için, çalışma, şu an Pakistan’daki Indus Nehri boyunca yapım aşamasındaki devasa Diamer-Bhasha Barajını ele almıştır. Baraj; maliyeti, 2008 yılı doları üzerinden 12.7 milyar dolar olarak, 2021 yılı itibarıyla yapımı tamamlanmak üzere projelenmiştir. Ancak, çalışmaya göre söz konusu barajın yapımı 2027’ye göre tamamlanamayacak ve o yıla gelindiğinde, 2008 yılı doları üzerinden, 35 milyar dolarlık bir maliyete sahip olacak.- Pakistan’ın o yılki gayrisafi milli hasılasının ¼’üne tekabül ediyor.


Çalışmanın kriterine göre, dünyadaki birçok yapımı planlanan devasa barajların maliyetine değmeyeceği düşünülüyor. Bu durum, Kongo Nehri boyunca yapılması planlanan 8 barajdan oluşan devasa Inga Kompleksi için şüphesiz ki gerçek- buna ilişkin 2 proje çok yüksek maliyetlere neden oldu.- ve Brezilya’nın 14 milyar dolarlık maliyeti olan Belo Monte Barajı, dünyanın üçüncü büyük hidroelektronik barajı ile Amazon yağmur ormanlarının etrafındaki alanı değiştirebilecektir.

Çalışmanın yetkilileri, büyük barajlar gibi bir tür devasa, büyük abideler inşaa etmek yerine; rüzgar, güneş ve küçük-sugücü olanakları gibi enerji alternatiflerine yönelmeyi önermekteler. Yapılan telefon görüşmesinde, Mr. Ansar; “Her şeyin sipariş üzerine yapıldığı, 1950’lerdeki şartlara takılıp kalmış durumdayız. Kolayca standart hale gelebilecek, bir konteyner içine sığan ve kolayca transfer edilebilen şeylere ihtiyacımız var.” dedi.

Bütün bu eğilimler, mevcut uluslararası baraj yapımı patlamasına doğrudan karşıdır. Çin, Brezilyalı ve Hint inşaat şirketleri, dünyada yüzlerce baraj inşaa etmekteler, ve Dünya Bankası, bir yıl önce, devasa barajları fonlayabilmek için ölü durumdaki bu stratejiyi tekrardan canlandırdığını bildirmiştir. En büyük olan barajlar o kadar göz alıcı ki kuşaklar boyu şuna dikkat edilmiştir: Sanayi Devri elyapımı olan bu eserler, pek nadir olarak, vaat ettikleri değeri görebiliyorlar.

2 Ağustos 2013

Menderesleri  geri  kazanmak!

AB Komisyonu Çevre Genel Müdürlüğünce hazırlanan “The European Union’s Biodiversity Action Plan” (Avrupa Birliği’nin Biyolojik Çeşitlilik Eylem Planı) adlı yayındaki çarpıcı tespitler Büyük Menderes'in imdat çağrılarına tercüman olmaktadır: 

Tahrip edilen nehir ekosistemleri: Toplum için yüksek maliyet (s.5)

1998 ila 2002 yılları arasında Avrupa ülkeleri 100’den fazla önemli taşkın yaşamış ve bu taşkınlar, 700 dolayında insanın ölümüne, yarım milyon kişinin evlerinden olmasına ve 25 milyar Avro tutarında ekonomik zarara neden olmuştur.

Bugün Ren Nehri havzasında halen 10 milyondan fazla insan ciddi taşkın riski altında yaşamaktadır. Bunlara ilaveten, taşkınlar son derece tehlikeli çevresel ve insan sağlığı yönünden sakıncalı risklere de neden olmaktadır. Örneğin bu riskler, taşkınların atık su arıtma tesislerini ya da zehirli kimyasala maddelerin üretildiği ya da kullanıldığı fabrikaları etkilediği zaman ortaya çıkmaktadır.

Taşkınların yüksek toplumsal ve parasal maliyetini anlayan ve taşkın meselesinde doğaya karşı hareket etmekten ziyade doğayla birlikte çalışmanın önemini kavrayan Alman Yetkilileri, günümüzde, nehirlerin tabii fonksiyonlarını yeniden tatbik edebilmeleri amacıyla, doğal taşkın alanlarını geri getirme ve Ren Nehrinin müdahale edilmiş bölümlerini yeniden doğal haline geri döndürme projelerine milyonlarca Avro harcamaktadır. Üzücü olan şey şudur; en baştan bu alanlar korunsaydı maliyeti, şimdi bu doğal alanları geri getirme maliyetinin ancak küçük bir kısmı olurdu ve bu o zaman hayat kurtarırdı.

Taşkın korumasına yardımcı olmak için kıvrımları Meuse nehrine geri vermek (s.12)  

Hollandalılar “suyla savaşmak” konusunda oldukça geçmişe dayanan bir geleneğe sahipler. Ancak 1980lerin sonunda ve 1990lı yıllarda bir çok ciddi taşkın ülkeyi etkilediği zaman, suyla ilgili temel davranışlar değişti ve “nehirle uyumlu çalışmak” yaklaşımı benimsendi.

Keent Restorasyon projesi bu yaklaşımın taşkın önleme sistemlerine nasıl aktarıldığının en önemli örneklerinden bir tanesi. Hollanda’nın en büyük nehirlerinden olan Meuse Nehri üzerinde gerçekleştirilen projeye uyarınca, daha önce kıvrımları yok edilerek kenarları yükseltilmiş bir kanal haline getirilen nehrin, suların yükseldiği zamanlarda fazla suyu taşıyabilmesi ve depo edebilmesi amacıyla bazı kısımlarının yolu değiştirildi ve eski kıvrımlı “menderesleri” kazılarak yeniden geri konuldu. Bu şekilde, aynı zamanda doğal açıdan son derece değerli 400 hektar büyüklüğünde doğal alan da kazanılmış oldu.

Su yöneticileri bu şekilde bir proje yaparak iki çok önemli ulusal politika önceliğini karşılamış oldular: birincisi taşkından korunma, ikincisi de doğal yaşam alanlarını geri getirme. Süreç başarılı oldu, çünkü projenin başlangıç aşamasında her iki hedef de eşit önem düzeyinde değerlendirildi. Bir hedef diğerine üstün tutulmadı ve her açıdan “kazan-kazan” prensibi göz önünde bulunduruldu. Bu proje, bilinen taşkın önleme programlarına nazaran çok çok daha ucuza mal oldu.

13 Mayıs 2013

AYDIN DENİZLİ OTOYOLU VE TARTIŞMASI


Karayolları 2. Bölge Müdürlüğü, Otoyol Proje Mühendisliğinden alınan bilgilere göre, Aydın – Denizli Otoyol hattının Aydın’a bağlı Dalama Beldesi, Yenipazar İlçesi ve Nazilli İlçeleri arasında kalan kısmında tarıma elverişli, sulanabilir arazilerden geçtiği; aynı zamanda yine bu kısımda 1. Derece arkeolojik Sit alanlarını tahrip etme olasılığı bulunduğu anlaşılmaktadır.
 
Bu şekliyle otoyol hattı, bölgede oturan, ziraat yapan ve ilgilenen vatandaş ve yöneticilerimizin aşağıda sıralanan endişeleri taşıdığı görülmektedir:
  
a-     Dalama Beldesi ile, Kırıklar, Gödrenli, Alanlı, Hamzabali, Dereköy, Çulhan ve Alhan Köylerinin sulanabilir tarımsal arazilerinin yok olmasına yol açacaktır.
b-     Sayılan yerleşim birimlerinin ovadaki arazileri ile bağlantılarının zorlaşmasına yol açacaktır.
c-     Yolun güneyinde kalacak olan arazilerin sulanması fiziken imkânsız hale gelecektir.
d-     Tarımın zorlaşması ve köylerin arazileriyle bağlarının azalmasıyla köylerin nüfuslarının azalacak ve göçe neden olacaktır.
e-     Yenipazar İlçe merkezinin, Donduran ve Direcik Köylerinin otoyolun neredeyse yerleşim yerinin içinden geçmesi nedeniyle yerleşim yerleri sakinlerine zarar verecektir.
f-    Yenipazar İlçesi Hamzabali Köyünde bulunan Hamzabali Höyüğü (Sit Kararı: 22/05/2008 tarihli ve 1508 sayılı Koruma Bölge Kurulu Kararı) otoyol inşaatından zarar görecektir.
b-     Yenipazar İlçesinde bulunan Orthosia antik kenti inşaattan zarar görecektir.
c-     Yenipazar İlçesi Donduran Köyünde bulunan Ayan Kulesi (Sit Kararı: 15/9/2005 tarihli ve 1331 sayılı Koruma Kurulu kararı) otoyol inşaatının altında kalacaktır.

Platformumuz sözkonusu endişe ve riskleri, gerek Karayolları Genel Müdürlüğü ile gerekse Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve bağlı Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu ile paylaşmış bulunmaktadır. 

Karayolları Genel Müdürlüğünden alınan 14/01/2013 tarihli ve 1151 sayılı yazıda, özetle:

"Otoyolun proje işlemlerinin 2008 yılında tamamlanmış olduğu; halihazırda kamulaştırma için kıymetlendirme çalışmasının sürdürüldüğü, proje aşamasında Belediyelerden ve tüm kamu kurumlarından görüş alındığı; güzergahın değişmesinin, yapım ve bakım işletme maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle mümkün olmadığı" belirtilmiştir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden alınan, 18/012013 tarihli ve 12715 sayılı yazıda, özetle:

"yazımızda belirtilen hususların ilgili mevzuat kapsamında incelenerek sonucundan bilgi verilmesi" hususu Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna talimatlandırılmıştır.

Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Kurulundan alınan 06/03/2013 ve 06/05/2013 tarihli iki yazıda, özetle:

"Karayolları 2. Bölge Müdürlüğünden Aydın Denizli Otoyol Hattı Güzergahının onaylı kamulaştırma haritasının (tamamı) ozalit ve CD'de Kurul'a iletilmesi" istendiği anlaşılmaktadır.

Sözkonusu iki yazıdan anlaşılan, değiştirilen güzergahın Bölge Kuruluna gönderilmemiş ve son durumun kültür varlıkları açısından incelenememiş olduğudur.

 Altyapı yatırımlarının, bölgesel ve kırsal gelişmedeki önemi herkesçe malumdur..

Buna karşın, sözkonusu yatırımların, tarihi, kültürel ve doğal varlıkların tahribatı olmadan da yapılabileceğini düşünüyoruz. Bu konuda yörede yaşayan vatandaşlarımızın endişelerinin göz önünde bulundurulması ve güzergah hakkında bilgilendirilmelerinin modern yönetim anlayışının gereği olduğu ortadadır. 

Bunun dışında, korunması gerekli kültür varlıklarının sadece bugün yaşayan insanların değil, gelecek nesillerin de hakkı olduğu düşünüldüğünde; bu varlıkların korunması için azami gayretin sarf edilmesi; bu gayretlere herhangi bir maliyet biçilmemesi sorumlu bir yönetim anlayışın gereği olmalıdır.

Saygılarımızla

BÜYÜK MENDERES PLATFORMU

5 Nisan 2013

Metin Lütfi Baydar: "Çalışmalar Büyük Menderes'in ruhuna göre yapılmalı"


CHP Aydın Milletvekili Prof. Dr. Metin Lütfi Baydar, Büyük Menderes Nehri taşkını konusundaTBMM’de taşkının fotoğraflarıyla birlikte basın toplantısı düzenledi.
Milletvekili Baydar’ın yaptığı açıklamada; “Mart ayının ortasına geldiğimiz şu günlerde, Büyük Menderes taşkını hala devam etmektedir. İktidar, bölge için tam 11 yıldır aynı açıklamayı yapmaktadır: ‘Büyük Menderes Nehrini ıslah edeceğiz, çalışmalar ha bugün ha yarın bilemedin 3 yıl içinde bitecek.’ Yıl 2013 işte durum ortada. Geçen haftalarda Meclis Genel Kurulunda Menderes taşkınlarını dile getirmemiz bölgede büyük yankı uyandırmıştır. Devlet yetkilileri tarafından toplantı üzerine toplantı yapılmış, durum kamuoyuna tekrar anlatılmaya çalışılmıştır. Fakat bu toplantılarda, daha sonrasında ve halen iktidar milletvekilleri taşkın olan ova köylerini ziyaret edememektedirler. Vatandaşın içine çıkamamaktadırlar. Sorunu halletmeleri için bürokratları göndermişlerdir. Bu taktiklerini de Sayın Başbakan’dan aldıklarını bilmekteyiz. İmralı sürecini bildiğiniz gibi hükümet değil MİT yürütmektedir. Sürecin olumsuzluğu MİT’e başarısı da Yüce Başbakan’a aittir. Bölge milletvekilleri de bu tekniği benimsemişler ve ortaya çıkmayıp bürokratları vatandaşlarla karşı karşıya getirmişlerdir. Bölgede yaşayan ve bu sorundan etkilenen vatandaşlarımıza, iktidar milletvekillerinden cevabını almaları için yazılı basın açıklamasıyla birkaç soru sormalarını istemiştim. Hafta sonu gerçekleştirdiğim programımda vatandaşlarımız soruları soramadıklarını, çünkü iktidar milletvekillerini bir türlü göremediklerini bana ilettiler. ‘Biz göremiyoruz Hocam bari siz tekrar sorun’ dediler. Bende sizlerin aracılığıyla tekrar soruyorum; ‘Ey iktidar milletvekilleri Büyük Menderes Nehri’nin yağmurdan başka bir ihtimalle taşması mümkün müdür? TARSİM sigortası taşkın sonucu ürünlerde oluşan zararı karşılamakta mıdır? Karşılamıyorsa bunun nedeni nedir? Yazın sulamadan para almasını bilen iktidar aynı su vatandaşın mahsulüne zarar verdiği zaman neden zararı karşılamaz? Koçarlı bölgesinde yapılan toplulaştırmalarda niçin sorunlar yaşanmaktadır? Şubat ayı içerisinde hangi barajın kapakları açılarak su bırakılmıştır? Bırakılan bu sular sonrası yeni bir taşkın olmuş mudur? Hükümet neden sadece Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin borçlarını ertelemektedir? Çiftçilerin özel bankalara olan borçları ne olacaktır? Son olarak da, borcunu bir şekiAKP tarafından gönderilen bürokratlar şu an ki durumun kötü olduğunu ve bunu çözmek içinde ellerinden bir şey gelmediğini açıkça ifade etmektedirler. Ve suçlu olarak da aşırı yağışları göstermektedirler. Aslında suçu yağmura atarsanız Tevekkül inancınız tam değil demektir. Bizim bildiğimiz önce Eşeğini sağlam kazığa bağlayacaksın sonra Allaha Tevekkül edeceksin. Taşkının suçunu Mevlamın üzerine atmayın. ‘Vatandaşın kaderi bu napalım’ zihniyetini bırakın artık! Takke düştü kel göründü. Çiftçinin köylünün derdine derman olun” dedi.
Dünya üzerindeki taşkınların ya yağmurdan ya eriyen kar sularından ya da barajların bir şekilde patlaması veya suların bırakılmasıyla oluştuğuna işaret eden Baydar, “Eğer siz her taşkından sonra Çine Barajında yüzde 96, KemerBarajında yüzde 96, Topçam Barajında yüzde 93 ve Yaylakavak Barajında yüzde 73'e ulaşan doluluk oranından bahsederseniz Adama sorarlar: ‘İyide kardeşim hani bu barajlar sayesinde taşkın olmayacaktı’ diye. Söke Ovası’nda bugünkü sulama sistemi planlanırken, ilk olarak taşkınlardan korunmak için taşkın setleri inşa edilmiştir. Fakat bu setler Söke Ovası içinde kıvrılarak akan Menderes Nehri’nin hız kaybetmesine dolayısıyla da Menderes’in her kıvrımının geriye doğru bir şişkinlik oluşturmasına neden olmaktadır. Bu durum Balat’tan başlayıp, geriye doğru taşkını kaçınılmaz kılmaktadır. Setlerin yanlışlığından başka iktidarın 11 yıldır ağzından düşüremediği Menderes Islahı dedikleri şey Nehir yatağından çamurun alınıp yan tarafa konulmasından başka bir şey değildir! Nehrin çamurunu alıp nehrin dibine set yaparsanız taşkını önleyemezsiniz. Bölgedeki çalışmalar Büyük Menderes Nehri’nin ruhuna göre yapılmalıdır. Çevre Halkının ve yerel yönetimlerin mutlaka fikri alınmalıdır. Ankara’dan oturarak bu kararlar verilemez. Hangi bölgenin ne sorunu varsa yöneticilerin oranın halkıyla sorunları çözmesi çağımızın gerekliliğidir. İktidara tekrar sesleniyorum bölgeye gelin, çözümü birlikte bulalım. Yoksa geri dönülmez bir yola gireceğiz. Prien’e, Milet’e tekrar deniz gelmesini istemiyorsanız bölge halkına kulak verin” diye konuştu.
İhlas Haber Ajansı

Ali Uzunırmak: Taşkın yatağı ayırın!


Aydın'daki çiftçinin kredi borçlarının affedilmesini, yeni kredi verilmesini ve çiftçiye ek destekleme verilmesini isteyen Ali Uzunırmak, Menderes havzasında neredeyse her yıl yaşanan ve çiftçinin kabusu haline gelen taşkınların köklü olarak çözüm getirilmesini istedi. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi İdare Amiri ve MHP Aydın Milletvekili Ali Uzunırmak'ın, Başbakan Tayyip Erdoğan'a yönelttiği yazılı soru önergesi şöyle: " Son yağışlarla yatağına sığmayan Büyük Menderes Nehri'nin taşması sonucu; İsabeyli, Atça, Direcik, Donduran, Yenipazar, Dereköy, Hamzabali, Sultanhisar, Dalama ovalarından başlayarak, Özbaşı, Çalıköy, Koçarlı, Yeniköy, Germencik, Burunköy, Akçakaya, Pamukçular, Karaatlı, Kalçık ovalarının yanı sıra Bıyıklı, Yeniköy Ovalarını sel altında kalmıştır. Taşkın suları Akçakaya Köyü'nde bazı evlerin bahçelerine kadar girmiş, Bağarası, Söke Ovası'nı da kapsayan yaklaşık 80 bin Dekar ekili arazi göle dönmüş, ekili alanlar mahvolmuştur. Dünyanın en pahalı mazotu, en pahalı gübresi ve dünyanın en pahalı amortisman giderleriyle tarlasına buğday ve benzeri mahsul eken on binlerce çiftçi ve köylünün umudu, taşkın sularıyla sele kapılıp yok olmuştur. Zarar ziyan büyüktür. Selden zarar gören çiftçi borçludur, aldığı krediyi ödeyemeyeceği gibi, yeni zirai krediye ihtiyaç duymaktadır. Bu bağlamda, Büyük Menderes nehrindeki taşkından zarar gören çiftçi sayısı kaçtır? Selden, kaç dönüm ekili alan zarar görmüştür? Zararın ekonomik büyüklüğü nedir? Selden perişan olan, çiftçinin zararını ne zaman, nasıl tazmin edeceksiniz? Selden zarar gören çiftçinin kredi borçları affedilecek midir? Yeni kredi ne zaman açılacaktır? Çiftçiye ek destekleme ve teşvik vermeyi düşünüyor musunuz? 

Menderes havzasında yaşayan çiftçinin, her kış tekrar tekrar yaşadığı bu sel kabusunu nihayete erdirmek için; tıpkı ABD ve AB ülkelerinde uygulandığı gibi, taşkın riskinin bilimsel olarak hesaplanmasını ve tespitini, müteakiben, nehrin jeolojik, yerleşim yerleri güvenliği, kamu yapıları güvenliği, arazi sahipliği ve ekolojik olarak uygun yerlerinde tespit edilen alanlar 'taşkın yatağı' olarak ayırıp, seddeleri buna göre yeniden inşa etmeyi düşünür müsünüz?" 

1 Şubat 2013

SULAK ALAN YOKSA; SU DA BESİN DE YOK


Dr. Erol KESİCİ  SDÜ  Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi
TTKD Bilim Danışmanı



SULAK ALAN YOKSA;  SU DA BESİN DE YOK.  “02 ŞUBAT DÜNYA SULAK ALANLAR GÜNÜ”

   Yakın geçmişe kadar bataklık veya sazlık olarak tanımlanmış olan Sulak Alanlar, göllerin bataklıkların taşkın düzlükleri, nehirler, tuzlalar, deniz çayırı yatakları, mercanlar, gelgit anında altı metreden derin olmayan deniz kıyısı alanlar gibi kıyı sulak alanları, atık su arıtım gölcükleri ve rezervuarlar gibi doğa- insan yapısı sulak alanların da yer aldığı farklı ortamları kapsar ve hayat için  çok önemli katkı sunarlar.
     Doğal zenginliklerimizin, kültürel değerlerimizin, yaşamın, canlılığın kaynağı olan sulak alanlar canlıların yaşamını sürdürülebilirliği için gerekli olan biyolojik çeşitlilik kaynaklarımızdır.
     Bulundukları bölgenin su rejimini dengelemede işlev ve katkılar sağlayan sulak alanalar içtiğimiz, tarımda, endüstride kullandığımız suyun tek doğal, masrafsız fabrikalarıdır ve bulundukları yörenin iklimini de düzenlerler.
    Sulak alanlar aşırı yağışlarda suyu yavaş yavaş yeraltına sızdırarak, hem yeraltı suyunun artmasını sağlar  hem de  günümüzde acı sonuçlarıyla karşı karşıya kalınılan sel baskınlarına ve fırtınalara engel olur.
       Tortu ve zehirli maddeleri alıkoyarak ya da besi maddelerini kullanarak suyu temizleyen sulak alanlar, karasal ve sucul ekosistem iç içe olduğundan en üst seviyede biyolojik üretimi gerçekleştirirler. Sulak alanlar balıkçılık, tarım, hayvancılık ve rekreasyon el kullanımlar açısından bölge ve ülke ekonomisine katkı sağlar.
    Akarsu ağızlarındaki sulak alanlar suya çeşitli kaynaklardan eklenmiş olan organik madde yüklü tortu ve parçacıkları tutarak biriktirirler. Dolayısıyla erozyonla birlikte zengin besinlerin denize akması önlenmiş olur.

                      Su yatağını vermediği için, daha önceleri sulak alan olan ovalar sular altında

     Türkiye; 135'i uluslararası öneme sahip irili ufaklı yüzlerce sulak alana sahiptir/ti. Ülkemizde özellikle 1960'tan sonra, yaklaşık 1 milyon 600 bin hektar (üç Van Gölü büyüklüğünde)  sulak alan habitatını geri dönüşü olmayacak biçimde kaybettiği  belirtilmektedir.
    Bataklık, sıtma, tarım, balıklandırma, yerleşim, havaalanı, çöp alanı, yol, turizm, gibi sosyo-ekonomik kaygılar öne sürülerek, neyi nereye niçin yapılacağında bilimsel bakış göz ardı edilerek sulak alanların kurutuldu.   Derelerin, çayların akışı ve yönleri değiştirildi… Sulak alanların kıyı kenar çizgileri ihlal- işgal  edildi… Her yer gölet, HES lerle donatıldı/ donatılmakta… Sulak alanların beslenmesi sadece yağışlara bırakıldı…  Sulak alanlar kurudukça insanlar oraları işgal etti. Binlerce yıllıdır kendi kendine yeten, yaşayan doğal oluşum; insan müdahaleleriyle son elli yılda yok edildi… Yollar yamaçlar betonlaştırıldı, toprağın bırakın su tutması, toprak nefes alamaz hale getirildi, yüzey suları taşınamaz ve depo edilemez oldu… İşte; yağışlarda yerleşim alanlarının sular altında kalmasının,  bölgede insanların yazın yaşam-tarım, kışın göle dönmesinin nedeni de bu müdahaleler değil midir?

                    Yaşam alanlarına sahip çıkmakta geç kalınmadı mı?

    İstenmeyen sonuçlarla karşılaşmadan önlemler alınmalı, doğaya  bilimsel yaklaşılmalı.  Suyun yatağını işgal edersen, dereleri çayları kurutur, yönlerini insan isteğine göre yaparsan, dere yatağına yerleşirsen su yatağını bırakmaz. Su baskınlarının nedeni; küresel ısınma diyerek, işin içinden çıkılamaz… Çünkü bu  yerler önceleri ova değil sulak alandı. Bu olanlar; doğanın değil insanın oluşturduğu felakettir…
  Sulak alanların şimdiki nesillere azami ve devamlı yararlar sunabilecekleri ve aynı zamanda, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını ve özlemlerini karşılayabilme potansiyellerini devam ettirebilecek şekilde koruma ve kullanılması gerekir/di.
     “Unutulmamalıdır ki yaşamın kaynağı olan SU iyi yönetilirse bolluk ve bereket getirir, SU kötü yönetilirse kıtlık ve felaket getirir…”
  Dr. Erol KESİCİ  SDÜ  Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi-
TTKD Bilim Danışmanı

20 Mayıs 2012

ANKARA TOPLANTISI

8 Mayıs 2012 tarihinde KÜNAR Restoran Toplantı Salonunda Büyük Menderes üzerinde yapılan yatak ıslahı ve kanallama çalışmalarının yol açabileceği muhtemel sonuçların ABD başta olmak üzere diğer bazı ülkelerdeki nehirlerde gözlemlenen örnekler ışığında değerlendirildiği bir toplantı yapılmıştır. Toplantıda Platform üyesi Hilmi BOLATOĞLU tarafından bir sunum yapılmıştır.


Sunumda; 
*Nehir taşkınlarına karşı verilen ilk tepkinin nehri "ıslah" etme düşüncesi olduğu ancak bunun aceleci bir düşünce olduğu,
*Nehirleri sedde içine alarak derinleştirip genişletmeye yönelik mühendislik faaliyetlerinin tüm dünyada görüldüğü ancak ortaya çıkan olumsuzlukların elde edilen yarardan çok daha fazla olduğu hususunun dünya çapında yayımlanan çok sayıda bilimsel çalışmada ortaya konduğu,

*Ortaya çıkan olumsuzluklar nedeniyle kanallama faaliyetlerinden pek çok ülkenin vazgeçtiği ve Kissimmee Nehri (ABD Florida) örneğinde görüldüğü gibi milyar dolarlar seviyesinde bütçeler harcanarak eski hale geri getirme çabalarının başladığı,











*Nehir havza yönetiminde tek ölçütün taşkın 
koruması olarak düşünülmesinin doğru olmadığı, kültürel, çevresel ve ekonomik pek çok değişkenin hesaba katılarak bir nehir yönetimi planı oluşturulması gerektiği,

*Yalnızca kanallama yaparak taşkınların tamamen önlenmesinin mümkün olmadığı gibi kanallama sonucunda değiştirilen akarsu yapısının toprakta, yeraltı ve yerüstü sularında tuzluluk, fosfor, azot ve civa artışı, erozyonda artış, yeraltı sularının çekilmesi, nehir çevresi bitki ve hayvanlarının yok olması gibi çok çeşitli olumsuzlukları beraberinde getirebildiği,

*Nehirlerde yapılan kanallama işleminden sonra nehir yapısına bağlı olarak genellikle 30 yıl içinde nehir yatağının eski haline geri dönme eğiliminde olduğu,

*Kanallama sonucunda sedimantasyonun denize bağlanma (delta) bölgesinde nehir ağzı duvarı oluşturmasının kaçınılmaz olduğu, bu durumun yaşanan taşkınların sıklığını ve suyun kalma süresini uzatacağı,  

* Büyük Menderes nehrinin ve havzasının taşkınlardan korunması için izlenecek yöntemin "ben yaptım oldu" biçiminde değil havzanın ve nehrin kendine has özellikleri dikkate alınarak  bilimsel veri ve çalışmalara dayalı biçimde hayata geçirilmesi gerektiği,

* Büyük Menderes nehrinin yaşaması ve sağlıklı bir taşkın yönetimi sisteminin uygulanabilmesi için mutlaka belirli bir koridorun nehre ayrılmasının uygun olacağı, bu konuda Hollanda Hükümetince kabul edilen Nehre Yer Aç ("Room For the River") yaklaşımından yararlanılabileceği
hususlarında bilgiler aktarılmış ve konu katılımcılar tarafından tartışılmıştır. Toplantı sonunda konunun öncelikle yerel yönetimlerle paylaşılmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır.

12 Mayıs 2012

YENİPAZAR VE ATÇA TOPLANTILARI

Büyük Menderes Platformu, Büyük Menderes Havzasında Su ve Taşkın Yönetimi konusunda, yerel yöneticiler, üreticiler ve diğer ilgili taraflarla bir araya gelinmiş; özellikle son iki yıldır devam eden havzada taşkın olayı ve nedenleri tartışılmıştır.


Yenipazar ve Atça Belediye Başkanlıkları ile ortaklaşa düzenlenen etkinliklerde Büyük Menderes Platformu Üyesi Mehmet Ekizoğlu tarafından sunumlar yapılmıştır.


Sunumlarda, özellikle, Büyük Menderes Nehrinin ıslahı ve taşkın yönetimi önlemlerinin Havzadaki tarımsal üretim faaliyetleri üzerindeki etkileri katılımcılarla tartışılmıştır. Katılımcılar tarafından, taşkının Havzada meydana getirdiği olumsuz etkileri, Havzada Büyük Menderes Nehrinin iki yanında inşa edilmiş olan seddelerin taşkın önlemedeki yeterliliği, ortaya çıkardığı sorunlar ve muhtemel alternatif önlemler gündeme getirilmiştir.



Tartışmaların sonucunda, alternatif bir taşkın yönetimi sistemi olan ve  2008 yılında Hollanda Hükümetince resmen kabul edilmiş bulunan "Room for River" (Nehre Yer Aç) yaklaşımı Platform tarafından gündeme getirilmiş ve katılımcılar tarafından büyük ilgiyle karşılanmıştır.




Büyük Menderes Platformu olarak, sözkonusu etkinliklerde göstermiş oldukları misafirperverlikleri ve destekleri nedeniyle Yenipazar ve Atça Belediye Başkanlıklarına teşekkür bir borç biliriz.

18 Ocak 2012

BÜYÜK MENDERES’İN BİTMEYEN ÇİLESİ

Hiç lafı dolandırmayalım, yağmur yağdı, Menderes taştı. Söke Bağarası ovası göl oldu. Denizli’de taşkın koyunları önüne kattı, götürdü. Haberlere konu olmadı ama sedde yapılmış olan yerlerde de 3-4 yerde seddeler patladı ovaları su bastı.

Islah teranesi

Herkes feryadı bastı, Menderes ıslah edilsin, dereler ıslah edilsin. 20 yıldır hem Menderes ıslah ediliyor, hem de dereler ıslah ediliyor. Trilyonlar harcandı bu ıslaha. Geçen senelere kadar Çine Barajı bitirilsin, deniyordu. Çine Barajı da bitirildi, Menderes hala taşıyor, hala tarlalar göl..!

Ne ziraat odalarının aklına geliyor, ne yeni DSİ 21. Bölge Müdürümüzün aklına… Acaba bir şeyleri yanlış mı yapıyoruz?

Her yağmur yağdığında Menderes taşıyor, maddi zararlara yol açıyor.

Acaba biz Menderes’e yeterli yer vermiyor muyuz?

Batı Anadolu’nun en büyük nehrine geçerken bir bakın…

Her iki tarafı duvarlarla çevrilmiş, iki sedde arasına kıstırılmış, son santimine kadar tarlaların tehdidi altında, zavallı Büyük Menderes’imizi bir görün…

Böyle büyük, böylesine güçlü ve kadim bir nehir, böyle cendereye sokulmaya çalışılırsa ne olur?

Her sene işte böyle “taşkın” olur.

Islah ile olmuyor

Artık bunu anlayın ey muhtarlar, ey ziraat odaları… Islah ile olmuyor! Dereleri ıslah edeceğiz diye kanal haline getirince suyun debisini ve gücünü artırıp taşkına yol açıyorsunuz. Büyük Menderes Nehrini daraltıp sedde çekince su aşağı ovalarda büyük bir güçle patlıyor.. Bunu anlamak için mühendis olmaya gerek yok…

Artık Büyük Menderes’e hakkı olan yeri verme zamanı gelmedi mi? Hem kirlilik için, hem yer altı suları için, hem de doğa için artık nehre daha fazla yer vermemiz gerekiyor. Biraz daha göl, biraz daha sulak alan, biraz daha anlayış göstermemiz gerekiyor. Artık Büyük Menderes’in doğal taşkın yatağını işgal etmekten vazgeçmeli ve geri çekilmeliyiz.

Büyük Menderes bizden önce de buradaydı, antik devletler ona Meandros adını vermeden önce de buradaydı. Biz pamuğu, darıyı, domatesi öğrenmeden önce de o buradaydı. Biraz daha saygı göstermenin zamanı gelmedi mi? Büyük Menderes’in çilesi ne zaman bitecek?

---

Islah;
1-Suyun hızını artırır.
2-Suyun toprakla bağlantısını keser,
3-Islah alanında sürtünmeyi azalttığından suyun hızını artırır, mansapta ise hızla gelen su yığılır. Kanal kapasitesinin üzerinde suyun hızla toplanması nedeni ile de taşkına neden olur. Çünkü ıslah yatağı daraltıp, yatağı oluk haline getirme işidir.Yatak daraldığından ve mansapta hız düşüp bu sefer derinlik arttığından oluk kapasitesi her zaman yetersiz kalır,ve su oluktan dışarı taşar. Oluk aynı zamanda yatağın olduğu yerde bir yükselti de oluşturduğundan taşkında oluktan dışarı taşan sular, tekrar yatağa geri de dönemez. Böylece tahribat daha artar.
4-Islahın işe yaramayışının bir nedeni de; taşıdığı sedimantasyonu olukta hızlı akışı nedeni ile yatağa dengeli bir şekilde depo edememesi, en nihayetinde mansapta hız düşünce tüm sedimantasyonun bu alana biriktirmesi ve neticede bu alanlarda zaman içinde baraj gibi bir işleve neden olması nedeni ile yine taşkına neden olmasıdır..
5-Diğer yandan ıslah, suyun toprakla bağlantısını kopardığından toprağın bir önemli bir miktar suyu içinde depo etmesine de engel olmakta, böylece hem mansaptaki kaynakların kurumasına, hem biyolojik yaşama olumsuz etkilerde bulunmaktadır.

Bu sebeplerle "Islah" bir "taşkın önleme yöntemi" olarak işe yaramadığı gibi hem sucul ekıosisteme çok ciddi zarar verir hatta ortadan kaldırır, hem karasal-sucul floraya ciddi zarar verir, hem de bir bütün olarak ekosistemin devamlılığına tıkaç yapar.

Av.Yakup Şekip Okumuşoğlu

14 Haziran 2011

Tarihi Alhan Hamamını kurtaralım


Ülkemiz toprakları çeşitli kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış olmasının yanı sıra, Türk kültür ve tarihsel birikiminin de en güzide örneklerini barındırmaktadır. Bu kapsamda değerlendirilebilecek ve Aydın İlimizin kültürel ve turistik değerini artırabilecek olan bir tarihi yapımız da halen ilgi beklemekte ve tarihi eser niteliğinin tanınmasına ihtiyaç duymaktadır.


Yenipazar İlçesi, Alhan Köyünün sınırlarında bulunan tarihi hamam yapısı yıkılmak üzere olup herhangi bir koruma statüsü de bulunmamaktadır. Halen Alhan Köyü içerisinde, bir zeytinlik arazisinde bulunan tarihi hamam yapısı özgün mimarisi ve iç süslemelerinin güzelliği ile Türk sivil mimarisinin güzel bir örneğini teşkil etmektedir.

Bu yapının öncelikle tarihi bina/yapı olarak tescil edilmesi, gerekiyorsa sit alanı ilan edilmesi,
daha sonra da aslına uygun olarak restore edilmesi ve vatandaşlarımızın ziyaretine ve turizmin
hizmetine açılması gerektiği düşünülmektedir. Valiliğimizin ve İl Müdürlüğümüzün bu konuya ivedilikle eğilerek gereken ilgiyi göstereceğine inanıyoruz.



Platformumuz üyelerinden Sayın Levent Ekizoğlu tarihi hamamı yerinde ziyaret ederek fotoğraflamış ve durumu hakkında Köy Muhtarı Muammer Candan ve köylülerimizden bilgi almıştır. Aşağıda Sayın Ekizoğlu tarafından hazırlanan bilgi notunu sunuyoruz.




Alhan Tarihi Hamamı İnceleme Notları

Tarihi Alhan Hamamı, Alhan Köyü üzerinde bir tepede zeytinlik bir alanda bulunmaktadır. Yapı iki parçalı olup daha önceleri bu iki parçanın şimdiki hamam olan kısmının diğer yapıyla birleşik, birleşik olmasa bile sadece ön duvarı görünen yapının bir eklentisi konumunda olduğu tahmin edilmektedir. Hamam binasının ön planda olmasının nedeni yapının müsatakil bir özelliğe sahip olan kubbeli görüntüsü ve muhtemelen arkada bulunan yapıya nazaran daha uzun süre kullanılmış olmasıdır. Bu düşünceye yörede yaşayan köylüden edindiğimiz yapının geçirdiği revizyon çalışmaları ve koruma gayretleri nedeniyle varıyoruz. Köylü ile yaptığımız görüşmelerde hamamın birçok kez yıkılmaktan ve tahripten korunmaya çalışıldığı, hatta vakıf eseri olduğu anlayışıyla zaman zaman amatör tamiratlar geçirdiğidir.


Hamamın halen ayakta kalan dört duvarı içerisinde güneye bakan duvarında muhtemelen içinden su geçen çömlekten yapılmış künkleri ortaya çıkarmak amacıyla delikler açılmıştır. Bu deliklerin yüzeysel kalması duvarın çökmesini engellemiştir. Büyük olasılıkla yapının sağlamlığı, insan eliyle verilen tahribatın derinliğini de kısmen engellemiştir. Binanın en çok tahrip olan tarafı pek tabi kubbeler ve fazlasıyla yıkılmış olan batı tarafıdır. Batı tarafındaki bölümde bulunan bir tesisin de bu yıkımdan dolayı tahrip olduğunu tahmin etmekteyiz. Fakat doğu kısımdaki su boruları ve kendine has mimarisi büyük oranda korunmuştur. Bu korunmanın bir miktar toprak altında kalma ve atmosfer koşullarına daha az maruz kalma sebebiyle sağlandığı anlaşılmaktadır. Fakat esasen de yapının en güçlü bölümü doğuda yer almaktadır. Doğu kısmının iç tarafı zemini yakın zamanda kazılmış ve deforme edilmiştir. Çöken kubbe nedeniyle bozulan duvarlardaki süslemeler ve kabartmalar, bu bölümün hamamın en önemli kısmı olduğunu ortaya koymaktadır. Duvarda bulunan su sarnıcı hamamın su kaynağının bu noktada kontrol altına alındığını göstermektedir. Duvarlarda bulunan ince işçilik ve onca tahribata rağmen bozulmayan sıva, hamam mimarisinin ve inşaat bilgisinin ne denli zengin olduğunu göstermektedir. Orta odada bulunan şu anki giriş kapısı muhtemelen o gün de bu amaçla kullanılmaktaydı. Yapının pencereleri ile giriş kapısının aynı tarzda inşa edilmiş olması bu bölümün avluya açılan bir giriş olduğu fikrini güçlendirmektedir.


Her ne kadar aynı avlu içinde bulunuyor olsalar da hamamın inşa tarzı ile arkasında bulunan yapının inşası birbirinden farklı niteliklere sahiptir. Özellikle hizmet amacı doğrultusunda inşa edilmiş hamamın zarif duvarları ve iç mimarisi, inşasının farklı bir tarzda, beklide farklı zamanlarda gerçekleştirildiğini düşündürmektedir.


Hamamı incelememiz sırasında konuştuğumuz köylüler hamamdan alınan bazı mermer eklentilerin köy içine taşındığını ve hayvanlara yönelik su içme yeri (yalak) olarak kullanıldığını belirtmişlerdir. Bunun gibi diğer birtakım eklentilerin nereye götürüldüğü bilinmemektedir. Ancak bilinen şey, hamamın su kaynağına giden künklerin tahrip edilmiş olmasına rağmen halen bazı kısımlarının bulunduğu, hatta ağaçlandırma çalışmalarından önce bu künklerin arasına tahrip edilen kısım için köylü tarafından boru döşendiği, söz konusu tesisatın da ağaçlandırma çalışmaları ile bu kez iş makineleri tarafından tahrip edildiğidir.


Alhan Köyünde bir de tarihi bir çeşme yer almaktadır. Zamanla suyunun akmaması ve yapı bitişiğinde kalması nedeniyle kullanılmaz hale gelen bu çeşmenin üzerinde yazan kitabeden Rumi 1177 yılına ait olduğunu anlamaktayız. Çeşmenin zaman içinde gördüğü tamirat ve bakım çalışmaları, mimarisine uygun yapılmadığı için yapının özelliğini büyük oranda yitirmesine neden olmuştur.


Alhan Köyü sınırları içinde dağlık alanda yapılan birtakım araştırmalarda, köyün tarihinin daha eskilere uzandığı anlaşılmıştır. Köyün güney tepelerinde yapılan kazılar ve yüzey araştırmalarında bulunan bir takım eserler, bu tepelerin birinde yer alan höyük diyebileceğimiz kalıntıların oldukça güçlü işaretlerini vermektedir. Daha önce yapılan çalışmaların yüzeysel olması yanında, alanda yapılan kaçak kazıların verdiği zarar bölgenin bu değerli tarihi mirasının yeterince ele alınıp hak ettiği ilgiyi görmesini engellemektedir. Oysa höyükte yapılacak bilinçli bir inceleme ve profesyonel bir araştırma pek çok tarihi mirası gün ışığına çıkarma şansını verecektir. Tanık olan yöre halkının verdiği bilgilere göre kaçak kazılarak açılan alanlarda eski dönemlere ait mozaikler ve bir takım çömleklere rastlanmıştır.


Saygılarımla


Levent EKİZOĞLU

3 Ağustos 2010

Büyük Menderes Üzerine Bir Karalama

Ali ALTINKAYA

Bilgi amaçlı olarak bu yazıyı yazmalıyım dedim. Bizim çocukluğumuzda ne durumdaydı son senelerde ne gözlemledik.

İlkokula başlamadan önce ve sonrasında, Menderes’ten motorların çektiği su, suyollarında ilerlerken, bu büyük kesitli su yollarında, bıcı bıcı eder dururduk. Biraz gençlik çağına yaklaştığımızda ise büyükler önden, biz küçükler arkadan kıyıya yakın yerlerde gerek yürür gerekse yüzmeye çalışırdık. Suyun temizliğini burada ayrıca değinmeye gerek yok. Mecranın çevresindeki bitki örtüsü, söğütlük, ılgınlık, sazlıklar, kargılar. Bunların içinde çeşit çeşit kuşların, bülbüllerin yuvaları olur. O yıllarda ilaç da kullanılmaz pamuk ziraatinde.

İşte bu kuşçuklardan sinekçik diye andığımız bülbül, pamuk dalları, yaprakları arasında dolaşır, başını aşağı sarkıtarak, yaprak altlarındaki bit vs. zararlıları toplardı. Kıyı kenarındaki suya sarkan veya suyun üzerinde uzanan dallarda ise yalı çapkınları avını yakalamak için nöbet tutardı. Gördüğünde de tereddüt etmeden burgu gibi suya dalar, daldığı gibi de çıkardı. Suyun bıraktığı taze adacıklarda ise söğüt, ılgın tohumlarından yeni çıkmış fidecikler toprak yüzeyini olduğu gibi kaplardı. Bu adacıklarda kendir işçiliği de yapılır. Yeterli ayrışmaya uğramışsa eğer, kendir demetleri açılır birbirine yaslatılarak kurumaları sağlanırdı. Bu demetler daha sonra toplanarak bahçelere getirilir, konu komşu üşüşür başına. Soyulur o kendirler. Lifleri çiftçiye kalır, talaş dediğimiz kısımları da gelenlerce götürülürdü. Bunlar gerek demet demet damların üzerine konur, gerekse fırın, ocak ateşlemede çıra yerine kullanılırdı.

Sanayileşme arttıkça Menderes’in kirlenmesi de artacaktı. Bunun farkına ilk 1989’da varabildim. Bir iki yıl öncesinde, eylülün ikinci haftalarında Menderes’in içinden suyun oldukça azalmasından istifade ile sıvalık kum ihtiyaçlarını görmek üzere çiftçilerimizin traktörleri batırma pahasına da olsa, römork römork kum çektiklerini görmüştüm. 1989’da biraz daha azaldı suyu Menderes’in. Üveyik avı için bu mecra favoridir. Menderes’in kenarında dolaşmak yeterli gelebilir. İşte böyle bir günde gördüklerim, gözlerimin faltaşı gibi açılmasına yetti. Menderes’in kıyıları, adaların kıyıları aşağı yukarı her 50 cm e denk gelecek sıklıkta balık ölüleriyle donanmıştı. Her yer kaplıydı ölü balıkla. Belli ki bir zehirlenme olayı, toplu katliama dönüşmüştü. İşin sebebini yıllar sonra bir itiraftan öğrendik. Selkim her zaman yaptığı gibi artık kimyasallarını boşaltmış, fakat suyun debisinin düştüğünün farkına varmamışlar.

Bu şekilde taa 2004lere geldik sanırım. Bir traktör gösterimi olacakmış dediler bir firmanın. Doluştuk minibüslere gittik Denizli’nin köylüklerine. Buralara ulaşırken Menderes’in üzerinden kaç kere geçtik köprülerden bilemem ama bunun ne olduğunu sorduğumuzda hep Menderes cevabı alıyordum. Gördüğüm menderes değildi, adeta karaya boyanmış bir su Menderes olamazdı. Ama gerçek buydu işte. Yıl 1969 yer Dinar. Bir mola anında kahvede çay içiyoruz. Gür bir çaydan büyükçe su yatağında delicesine akıyordu önümüzde. Sorduğumuzda Menderes dediler. İşte bu Menderes döne dolaşa geçtiği yerlere bereket bırakıyordu. Ama ya şimdi ? Zehir bırakıyor demek sanıyorum hafif kalacaktır.

Sadece havza insanının değil, tüm buradan elde edilen ürünleri tüketenler de dahil olmak üzere nesillerinde iz bırakacak sakatlıklara, genetik bozuklukların olabileceğini düşünmek bile; yaptığımız bu çalışmanın ne kadar kutsal olduğunu anlatmaya yeterlidir sanırım. Bırakalım doğanın korunması, taşkın yönetimi vs..

Tüm bu nedenledir ki, çalışmalarımızı daha bir plan programa oturtma ihtiyacımız var gibi geldi bana. Hani diyoruz ya, uzaktan nasıl görünüyor. İşte bu sorunun cevabı olarak yazma ihtiyacı hissettim. Kolay gelsin.

8 Mart 2010

TAŞKIN MANZARALARI

Büyük Menderes Havzasının aşağı kesimlerinde bu yıl etkili olan yağışlar ve sonrasında Adıgüzel ve Kemer Barajlarından su bırakılması sonucunda Aydın İlil genelinde 195 bin 500 dekar ekili ve dikili alan sular altında kalarak zarar görmüştür. Zarar tespiti Aydın Ziraat Odası tarafından yapılmıştır.

Mesele unutulmadan bazı fotoğraflarla durumun tespit edilmesi gereklidir.

Öncelikle gerek taşkından önce riskin tespiti ve yapılması gerekenler anlamında, gerekse taşkının gerçekleşmesinde taşkın yönetiminde hem teknik açıdan, hem de yörede yaşayan vatandaşların, ilgili kurum ve kuruluşların bilgilendirilmesi açısından eksiklikler yaşandığı belirtilmelidir.

Taşkın ve baraj sularından etkilenen Bozdoğan, Nazilli, Atça, Yenipazar, Sultanhisar, Aydın, Koçarlı, İncirliova, Söke ve Didim'de herhangi bir bilgilendirme çalışması yapılmamıştır.

Taşkından etkilenen üreticilerin yapması gerekenler konusunda sistemli bir çalışma halen yapılmamıştır.

Bundan sonraki yıllarda aynı riskin ortadan kalkmayacağı hatırda tutulduğunda, üreticilerin gelecek yıllara ilişkin bir öngörü sahibi olması, taşkın riskinden hangi aşamada ve ne düzeyde haberdar olacakları hususu belirgin değildir.

Büyük Menderes Nehri kütlesinde yapılan ıslah çalışması ve seddelerin yapımını izleyen iki yağışlı yılın ikisinde de tarımsal zararları önleyemediği anlaşılmıştır. Seddelerin yerleşim yerleri ile ilgisi olmadığından dolayı yerleşim yerlerinde meydana gelebilecek selleri önleme amacı ve böyle bir fonksiyonu da bulunmamaktadır. Amacı tarımsal zararları önlemek olarak ifade edilmiş olan ıslah çalışması ve sedde inşasının amacına ulaşmadığı görülmüştür.

Aşağıda taşkın fotoğrafları yer almaktadır. Fotoğraflar Büyük Menderes Platformu Y.K.Ü. ve Yenipazar Avcılar Kulübü Başkanı Ali Altınkaya tarafından çekilmiş olup ancak kaynak gösterilerek kullanılabilir.

Büyük Menderes Nehrinde taşkın







16 Şubat 2010

ÜRETİCİLERİMİZE GEÇMİŞ OLSUN

Bilindiği gibi, geçtiğimiz günlerde Büyük Menderes Havzası ve çevresine yağan mevsimsel yağışlardan sonra Kemer Barajı başta olmak üzere bazı baraj ve su toplama rezervlerinden su salınması yoluna gidilmiştir.
Yağan yağışlarla birlikte barajlardan salınan suyun Büyük Menderes Nehri'ne ulaşması üzerine nehrin ıslah edilen gövdesi bu yükü taşıyamamış ve Akçay-Büyük Menderes birleşmesinden başlayarak Söke'ye değin tarımsal arazilerde taşkınlar yaşanmış ve bir çok yerleşim yerinde günlük hayat olumsuz etkilenmiştir.

Büyük Menderes Nehrinin ıslah edilen ve sedde inşa edilen kesimlerinde, taşınan su yükü nehir su seviyesini yükseltmiş ve seddeye rağmen tarımsal araziler sular altında kalmıştır. Sedde inşasından önce su seviyesinin düşmesi durumunda geri çekilme imkanı bulan taşkın sularının, bu defa seddeyi aşarak nehir yapısına geri dönme imkanı bulunmamaktadır. Doygunluğa ulaşmış olan toprak yapısının fazla suyu emmesinin de zaman alacağı düşünüldüğünde, özellikle buğday ekimi yapılan arazilerde suyun uzun süre kalmasından dolayı tarımsal zararlar oluşması kaçınılmaz görülmektedir.

Büyük Menderes Platformu olarak üreticilerimize geçmiş olsun diyoruz.

Son olayların havzamızda, taşkın riski yönetiminin ve su yönetiminin modern ilkelerinin hayata geçirilmesinin önemini bir kez daha gösterdiğini düşünüyoruz.

Büyük Menderes Platformu

24 Eylül 2009

KARAKTERİZASYON RAPORU VE ÖNLEMLER PROGRAMI

Büyük Menderes Platformu olarak, Karakterizasyon Raporunun ve Önlemler Programının hazırlanmasında izlenen süreçte görüşlerimizin yeterli düzeyde alındığını ve Programa yansıtıldığını düşünüyoruz. Bu bakımdan hazırlık çalışmalarını ve raporu genelde olumlu buluyoruz.

Bu çerçevede bazı değerlendirme, görüş ve önerilerimizi aşağıda özetlemeye çalıştık.

BÖLÜMLER

1. Nehir Havzası Bölgesinin Tanımı

Nehir Havzası Bölgesi raporda iyi düzeyde tanımlanmıştır. Tanım alt başlıklarından olan büyük toprak grupları hakkında ayrıntılı bir çalışma yapıldığının anlaşılmakta olduğu ve toprak oluşumunun Şekil 2.3.1’de belirtilmiş olmasına karşın, şeklin ek olarak detaylı verilmemiş olması kapsamlı incelemeyi olanaksız kılmaktadır.

Havzanın iklim verileri ile ilgili değerlendirmeler doyurucu ve yeterli ayrıntıdadır.

Arazi kullanımı hakkında verilen Şekil 2.5.2 , çok küçük olması nedeniyle gereği gibi inceleme imkanı bulunamamıştır. Arazi kullanımı hakkında verilen bilgilerin güncelliği, yerel ayrıntılar hakkında detay raporda yer almamaktadır.

2. Su Kütleleri

Harita 3.1 Su kütlelerinin tipolojisinin anlaşılabilmesi için yeterli değildir. Dolayısıyla havzadaki hangi su kütlesinin hangi türde belirlendiği anlaşılamamaktadır.
Havzadaki yer altı suları kütlelerinin belirlenmesi için 1974 yılı hidrojeolojik haritasının kullanılmış olduğu anlaşılmaktadır. Sözkonusu haritanın 35 yıllık olduğu ve bu arada inşa edilen barajlar, yaşanan iklim değişikliği ve buna bağlı olarak ortaya çıkan yağış rejimindeki değişiklikler, yeraltı sularından tarımsal amaçla çekilen suların miktarındaki değişim, şehirleşme ve sanayileşme gibi faktörlerin hesaba katılmasıyla bu bilgilerin hala geçerli olup olmadığının tartışmalı olacağı düşünülmektedir.

Havzadaki drenaj kanallarının birer su kütlesi olarak değerlendirilmediği anlaşılmaktadır. Benzer nitelik taşıyan Hollanda’daki drenaj kanallarının göl olarak değerlendirildiği göz önünde blundurulduğunda, sulama amaçlı kanal ve kanaletlerin değil (belki onlar da yarattıkları sızıntı ile etraflarındaki ekolojik yapıyı etkileyebilmektedirler), ama kurutma kanallarının ekolojik yapıya sahip su kütlesi olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir.

Esasen incelendiği vakit, bir çok bölgedeki kurutma kanallarının zaman içerisinde ekolojik yapıya sahip hale geldiği, bir çok büyük ölçüde değiştirilmiş su kütlesinden daha iyi durumda olduğu ve kuraklık dönemlerinde doğal hayata habitat teşkil edebildiği anlaşılmaktadır. Havzadaki YSK ve BÖDSK’nın geçici belirlenmesine ilişkin Harita 3.3 anlaşılamamıştır. Nehir su kütlelerinin tanımı başlıklı tablonun da anlaşılabilmesi için metin içerisinde değil, ayrıca bir ek olarak yüksek çözünürlükte incelenmesi gerekmektedir.

3. Baskılar ve Etkiler

Havzadaki su kütleleri için bir kimyasal ve biyolojik izleme programı olmaması önemli bir eksikliktir. Adıgüzel Baraj Gölü ile Dokuzsele Çayının su kalitesinin en kötü durumda olmasının ve bunun da nedeninin Uşak İlinden gelen kanalizasyon atıklarının olduğunun tespitinin önemli olduğunu düşünüyoruz.

Aşağı Büyük Menderes Nehrinin pek çok sektörden gelen baskılardan dolayı iyi ekolojik durumu yakalamasının risk altında olduğu raporda tespit edilmektedir. Hakkından önlemler alınabilecek bu tür baskıların yanısıra, Aşağı Büyük Menderes Nehrinin kendisinin BÖDSK şeklinde tanımlanmasına neden olan hidromorfolojik baskılar olması nedeniyle, yukarıda sözü edilen tüm sektörlerden gelen baskılar hakkında gerekli önlemlerin uygulanması ve bu risklerin bertaraf edilmesi halinde de yine de bu su kütlesinin iyi ekolojik durum değil, ancak iyi ekolojik potansiyele ulaşabileceği kanısındayız. Su yönetiminin, mevcut durumda ne su yönetimini, ne nehir kütlesi üzerindeki yapıları değiştirme yönünde bir eğilimi olmadığı için bu potansiyele ulaşma konusunda da çok iyimser olunmaması gerektiği inancındayız.

3.1. Noktasal Kaynaklı Baskılar

Noktasal kaynaklı baskıların havzada genel olarak endüstriyel kaynaklı ve evsel atık yani kanalizasyon olduğu anlaşılmaktadır. Endüstriyel noktasal kaynakların da yarısından fazlasının tekstil ve deri endüstrilerinden geldiği raporda tespit edilmiştir. Uşak İlindeki deri imalathanelerinin yakın geçmişte Deri Organize Sanayi Bölgesine taşınmış oldukları ve burada da arıtma tesisinin bulunduğu göz önüne alındığında, mevcut arıtma tesislerinin de etkin çalıştırılmasının elzem olduğu ortaya çıkmaktadır. Havzadaki tekstil ve konfeksiyon yoğunluklu endüstriyel işletmeler de genellikle organize sanayi bölgelerinde faaliyet göstermektedir. Bunun yanısıra yeni kurulan organize sanayi bölgeleri de önceliğini imalat sanayiine ve yine tekstil ve konfeksiyon sektörüne vermektedir. Yörede pamuk tarımının yoğun olarak yapılması, üretilen pamuğun iyi kalitede olması, mevcut işgücünün tekstil konusunda deneyimli personel ağırlıklı olması bu sonucu doğuran etmenlerdendir. Buna karşın, her türlü çabaya rağmen, organize sanayi bölgelerinde bile arıtma tesisi olmadan çalışılmasına müsaade edilmesi, olan arıtma tesislerinin çalıştırılmaması veya tam zamanlı çalıştırmaması gibi nedenlerle bu sanayi tesisleri noktasal kaynaklı baskıların önemli bir bölümünü oluşturmaya devam etmektedir.

Öte yandan, diğer kaynaklarda çokça geçen ve bazı sanayi ve ticaret odalarınca sıkça dile getirilen zeytin karasuyu probleminin bu boyutta bir baskı oluşturmaması ise dikkat çekicidir.

3.2. Yayılı Kaynaklı Baskılar

Raporda da belirtildiği gibi, en önemli yayılı kaynaklı baskı, tarımsal sızmalardır. Tarımda kullanılan ilaç ve gübreler su kütlelerinin kimyasal kalitesini bozmaktadır. Bu konuda su kütlelerinin ayrı ayrı hangi boyutta etkilendiği raporda yer almamaktadır.

3.3. Su Çekimi ve Akış Düzenleme Baskıları

Su çekimi ve akış düzenleme baskılarının Büyük Menderes Havzasında su kalitesini ve kantitesini etkileyecek düzeyde olmadığı düşünülmektedir.

3.4. Morfolojik Baskılar

Morfoloji değişikliklerinin su kütlelerinin ekolojik yapısını ciddi şekilde değiştirmiş olduğu gerçeğinin altının çizilmiş olması olumludur. Havzadaki fiziksel bariyerlerin nehri etkileyen ana baskı olması ve bunun havzadaki çoğu su kütlesini olumsuz etkilemesi saptamalarını önemli görüyoruz. Buna karşın, su kütlelerinin SÇD’nin iyi ekolojik durum ya da iyi ekolojik potansiyele ulaşması için, morfolojik baskılar için önlemler programında yeterince önleme yer verilmediğini düşünüyoruz.

4. Ekonomik Analiz

Tarımsal amaçlı sulama – yüzey suyu sulamada maliyet

Havzada tarımsal amaçlı sulamada çiftçiler yüzey suyundan kendi imkanlarıyla veya sulama birlikleri imkanlarıyla yararlanmaktadır. Sulama birliğine ödenen sabit bedel dışında, kullanılan yüzey suyunun fiyatlandırılması ve ödenmesi ise sulanan arazi ile ürün arasında belirlenmektedir. Çiftçilerin yüzey suyundan yararlandıkları ölçüde bedel ödemesinin önündeki engellerden birisi ise, açık sulama veya vahşi sulama diye tabir edilen sulama şeklinde sarf edilen yüzey suyu miktarının tespit edilememesidir. Bu duruma ve sözkonusu yöntemin su kullanımı açısından olumsuz niteliklerine karşın, bu sistemden vazgeçilerek kapalı sulama sistemlerine dönüştürülmesi yönünde bir girişim yapılmamaktadır.

Yer altı suyu sulamada maliyet

Yer altı suyundan yararlanarak yapılan sulamada da yine aynı maliyetlendirme sözkonusudur. Buna karşın sulama birliklerince yer altı suyundan yararlanılan bölgelerde sarf edilen suyun miktarının tespit edilmesi yüzey suyuna nispeten daha kolay ve uygundur. Bu şekilde yer altı suyu kullanımında kullanım-maliyet dengesinin iyileştirilebileceği düşünülmektedir.

Kanalizasyon ve atıksu hizmetleri

Atık su sayesinde negatif dışsallıklar yaratılması bölgenin ekonomik yapısını olumsuz yönde etkilemektedir. Dolayısıyla, havzada belediyelerce sağlanan kanalizasyon ve atıksu hizmetlerinin meskenlere ve endüstriyel kuruluşlara tam olarak yansıtılması gereği bulunmaktadır. Meskenler için sosyal bir hizmet olarak düşünülebilecek olan kanalizasyon ve atıksu işlemlerinin, belediyelerce sübvanse edilmesi akla yatkın gelmektedir. Öte yandan, suyu ticari faaliyetinde kullanan ve atıksuyu ile su kaynaklarına tehdit oluşturan endüstriyel kuruluşları için aynı hususun geçerli olmayacağı ortadadır. Bu kuruluşların atıksularının deşarj edilmeden önce arıtılması için gereken maliyetin tamamen ilgili kuruluşlara fatura edilmesi gerekmektedir. Bu şekilde yerel yönetimlerin ve organize sanayi bölgeleri idarelerinin arıtma tesisi kurmaktaki kaynak yetersizliği engeli de bertaraf edilebilecektir.

5. Risk Değerlendirmesi

Endüstriyel sektörden kaynaklanan kirliliğin 2015 yılına kadar artacağına ve bu dönemde havzadaki tüm işletmelerin atıksularını arıtamayacaklarına inanıyoruz. Bu yönde cezai yaptırımların yerine getirilmesinin önünde sosyal engeller olduğunu düşünüyoruz. Sözkonusu işletmelerin atık su dışındaki atıklarını su kütlelerine ve doğaya deşarj etmeye devam edeceklerini düşünüyoruz. Mevcut durumda bunun önüne geçecek tedbirlerin alınmasına
yönelik idari ve siyasi kararlılığın olmadığını ve 2015 yılına kadar olan dönemde bunun olabileceğine yönelik işaretlerin de mevcut olmadığını düşünüyoruz. Mevzuatın Mayıs 2009
tarihi itibariyle tüm endüstri kurululşlarının sularını deşarj etmeden önce arıtmasını öngördüğü halde mevcut durumda bir değişiklik olmaması ve buna karşın idari tedbirlerin halen alınmamış olması öngörümüzü destekler niteliktedir.

Nüfusun artışı ile hem miktar hem de yoğunluk olarak artmasını beklediğimiz kanalizasyon ve evsel atıkların arıtılması sürecinin hızlanacağını bekliyoruz. Bu yönde yerleşim yerlerinde yeterli iradenin ve itici gücün var olduğunu görüyoruz. Bu gelişmenin su kalitesini olumlu yönde değiştireceğini düşünüyoruz.

Tarımsal kaynaklı kirliliğin, reçeteli ilaç ve gübre uygulamaları ile en azından artmayacağına inanıyoruz. Tarımsal kesimdeki eğitimler, organik tarımın ve iyi tarım uygulamalarının yaygınlaşması ve üretiminde daha fazla ilaç ve gübre kullanımını gerektiren pamuk gibi ürünlerin ekiminin azalmasıyla bu risk faktöründe azalma bekliyoruz.

Küresel iklim değişikliği, sulanabilen tarımsal arazilerdeki artış, endüstriyel su ihtiyacındaki artış ve nüfus artışı ile birlikte su talebinin artması kaçınılmaz olacaktır. Yeni yapılacak olan barajların devreye girmesiyle birlikte ana nehir kütlesinde meydana gelen kuruma olayı kronik hale gelecektir. Bunun çevresel akışın (environmental flow) gerçekleştirilebilmesinin önündeki en önemli engel olduğunu düşünüyoruz.

Yeni inşa edilen ve edilecek olan barajlarda çevre unsurunun, kültürel yapının dikkate alınmayacağını öngörüyoruz. Baraj yönetiminde doğal alanların su ihtiyacının ve çevresel akışın dikkate alınmayacağını öngörüyoruz. Bu durumun ise iyi ekolojik duruma ulaşılabilmesinde, özellikle ana nehir kütlesi açısından en büyük risklerden birini oluşturduğunu düşünüyoruz.

Ana nehir kütlesi üzerinde yapılan kanal değişikliklerinin (sedde inşası, nehir yatağı modifikasyonları) bundan sonra da devam edeceğini öngörüyoruz. Bu gibi gelişmelerin, mevcut risklere ilave riskler getireceğini ve nehir kütlesinin tümünü etkileyeceğini düşünüyoruz.

ÖNLEMLER PROGRAMI

Önlemler Programı hakkındaki kısa görüşler, metin arasına değişik karakterde yazılmıştır.

Noktasal kaynaklarla ilgili önlemler

1. Mayıs 2009 itibariyle tüm sanayi kollarının Atık Su Arıtma Tesislerini kurup işletmeye
alması.

Ağustos 2009 tarihi itibariyle bu konuda herhangi bir değişiklik yoktur. Yasal yaptırımların
yürürlüğe konulması gerekmektedir.

2. Tüm sanayilerde çevre uzmanlarının görevlendirilmesi

Çevre uzmanı tabirinden neyin anlaşılması gerektiğinin açıklanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

3. Tüm sanayilerde atık su arıtma için mevcut en iyi teknolojilerin kullanılması

Temenni olarak son derece uygun olan bu maddenin nasıl uygulanacağı önem taşımaktadır.

4. Sanayi bölgelerinde ileri arıtma tesislerinin kullanılmasının temin edilmesi

Benzer bir durum burada da geçerlidir ve maliyet sorunu bulunmaktadır.

5. Endüstriyel Atık Su Arıtma Tesislerinde çalışan personelin eğitimi (bilgilendirilmesi)
6. Nüfusu 2000’den fazla olan yerleşimler için Kentsel Atık Su Arıtma Tesislerinin inşa
edilmesi

Gerekli bir önlemdir. Zaman geçirilmeden uygulamaya alınmalı ve finans destekleri
araştırılmalıdır.

7. Nüfusu 2000’den az olan yerleşimler için uygun arıtma seçeneğinin kullanılması

Doğal arıtma sistemlerinin oluşturulması ve bu tür girişimlerin desteklenmesinin gerekli olduğunu düşünüyoruz.

8. Hassas alanlarda ileri arıtması olan Atık Su Arıtma Tesislerinin yaygınlaştırılması
9. Kentsel Atık Su Arıtma Tesislerindeki personelin eğitimi (bilgilendirilmesi)
10.Endüstriyel ve kentsel Atık Su Arıtma Tesislerinde denetimler yoluyla yasaların uygulanmasını geliştirme.

Önlem sorunun ana unsurlarından birine temas etmektedir. Mayıs 2009 tarihinin geçmiş olduğu dikkate alındığında bu önlemin uygulamasının çok yavaş olacağı öngörülebilir.

11.Deri sanayiinden gelen atıksular için ileri arıtma tesislerinin kurulması.

Bu önlemin de denetime ihtiyacı olduğu açıktır. Mevcut arıtma tesisleri de etkin çalıştırılmamaktadır.

12.Tekstil sanayiinde kullanılan hammaddelerin değiştirilmesi

Bu konuda ilgili AB Direktifleri esas alınmalıdır.
13.Tekstil sanayiinde kullanılan suyun geri kazanımı
14.Deri sanayilerinin organize sanayi bölgelerine taşınması.

Taşınmayan deri işletmeleri hakkında ne tür işlemler yapılacağı da belirtilmelidir.

15.Sanayiler için kirlilik azaltma planlarının hazırlanması
16.Kirlilik azaltma planlarının uygulanması
17.Zeytinyağı sanayilerinin organize sanayi bölgelerinde toplanması

Bu konuda sosyal engeller bulunmaktadır. Toplumsal konsensusa ihtiyaç vardır. Ancak en azından belli kapasite üstü sanayiler OSB’de toplanabilirler ve üstelik kendilerine belli teşvikler sunulabilir.

18.Yüzey sularına arıtılmış atık su deşarjı için lisans verilmesi
19. Jeotermal suların arıtılmasını veya reenjeksiyonunu teşvik etme
20. Eskiden vahşi depolama için kullanılan alanların rehabilitasyonu
21.Yeni düzenli katı atık depolama alanların inşası
22. Arıtılmış atık suların tarımda yeniden kullanımı
23. Taşocakları ve madencilikten doğan kirliliğin azaltılması
24.Zeytinyağı sanayiinde üç fazlı sistemden iki fazlı sisteme geçiş
25.Zeytin karasuyunun gübre olarak tarımda kullanılması

Yayılı Kaynaklarla İlgili Önlemler

1.Çiftçilerin iyi tarım uygulamaları konusunda eğitilmesi (su, suni ve hayvansal gübre, pestisitler)
2.Denetçiler yoluyla kanunların uygulanması (su, suni ve hayvansal gübre, pestisitler)
3.Hayvansal gübre yönetiminin geliştirilmesi
4.Hassas bölgelerde suni gübre kullanımının kısıtlanması
5.Yer altı suyu koruma alanları ve içme suyuna yönelik yüzey suları etrafında koruma alanlarının oluşturulması
6.Tüm içme suyu kuyuları etrafında koruma alanlarının oluşturulması
7.Su yolları boyunca tampon şeritler oluşturulması.

Bu konuda Tarım Bakanlığının ÇATAK desteklerinden yararlanılabilir. Büyük Menderes Nehri ana kütlesi her iki bandında ekolojik filtre görevi görecek doğal alanlar kurulmalıdır.

8.Drenaj sularının nehirlere deşarjından önce toplanıp arıtılması
9.Yeni hayvan yetiştiriciliği işletmeleri için hayvan yetiştiriciliği sanayi bölgelerine teşvik sağlanması
10.İçme suyu alanları ve barajları etrafında organik tarımın desteklenmesi
11.Baraj gölleri dışındaki alanlarda da organik tarımın yaygınlaştırılması
12.Pestisitlerde zincir yönetiminin geliştirilmesi (ithalat, üretim, dağıtım ve rezidüler)
13.Nitrat Direktifi’nin uygulanması için kurallar geliştirilmesi (eşleştirme projesi)
14.Nitrat Direktifi politikalarının uygulanması
15.Toprak verimlilik analizleri için sübvansiyonlar
16.Korunan / hassas alanlarda nütrient hassasiyetinin incelenmesi
17.Denetçiler aracılığıyla içme suyu kuyuları için koruma alanı olarak belirlenen yerlerde kanunların uygulanması
18.Kirleticilerin atmosferik birikiminin azaltılması

Hidromorfolojik önlemler

1.Pilot yağmur suyu hasadı uygulamaları
2.Sanayilerde su sayaçlarının kullanılması
3.Sanayilerde hacme dayalı su fiyatlandırmasının başlatılması
4.Çevresel akışın başlatılması.
Çevresel akışın nasıl başlatılacağı etraflıca tanımlanmalıdır. Bu konuda su yönetiminden taahhüt alınmalıdır.

5.Açık kanal sulama sisteminden kapalı basınçlı sulama sistemine geçiş
6.Drenaj sularının yeniden kullanılması
7.Yeraltı suyu sulama kuyularından yapılan su çekimlerini kontrol etmek için su sayaçlarının
kullanılması
8.Tarımda hacme dayalı su fiyatlandırmasının başlatılması.
Bu önlemin uygulanmasına, tüm havzada kapalı sulama sistemlerinin yaygınlaşmasından sonra
başlanmalıdır.
9.Savaklarda balık geçitlerinin oluşturulması
10.Barajlarda balık geçitleri / asansörleri
11.Rezervuarlardaki buharlaşmayı azaltmak için bazı maddeler kullanılması
12.Yüzey sularından yapılan kaçak çekimlerin envanterinin oluşturulması
13.Kaçak kuyuların envanterinin oluşturulması
14.Kuyuların kaydının geliştirilmesi ve haritalanması
15.Yeraltı sularının ve bunların yüzey sularıyla etkileşiminin hidrojeolojik analizi
16.Tahsis edilen su kaynakları ile bitki deseninin eşleştirilmesi yoluyla tarımsal su temininin
azaltılması
17.Büyük Menderes için iklim değişikliği senaryolarının çalışılması
18.Yüzey ve yer altı sularından su çekimi için lisans verilmesi
19.Kişi başına düşen su tüketimini azaltmak için bilinçlendirme kampanyalarının düzenlenmesi
20.İçme suyu şebekesindeki kayıpların azaltılması
21.Ekolojiyi geliştirmek için uygun hidro-morfolojik önlemlerin belirlenmesi.

Uygun hidro-morfolojik önlemler, toplumsal ve akademik katılım ile belirlenmeli ve su
yönetiminin bu önlemleri uygulaması takip edilmelidir.

Önlemler Programının yazılması kadar ve belki de daha fazla, önlemler takviminin hazırlanması, her önlem ile ilgili uygulayıcı kurum ve kuruluşun belirtilmesi ve önlemlerin takibi de önem taşımaktadır.

Bu itibarla önlemler programının detaylandırılması, her önlem için takvim ve uygulayıcı sorumlu kuruluşun açıkça belirlenerek ilan edilmesi ve önlemlerin takibinin yapılabilmesi için havzadaki Valiliklere, İl Çevre ve Orman Müdürlüklerine, DSİ 21.Bölge Müdürlüğüne ve Büyük Menderes Havzası Çevre Koruma Birliğine ayrıntılı bilgi verilmesinin gerekli olduğunu düşünüyoruz.

Kamuoyuna saygılarımızla duyururuz.

Büyük Menderes Platformu 1.9.2009